سخنرانی ماهیانه
منطق اثباتپذيری نامتناهی
مجتبی مجتهدی (دانشگاه گنت، بلژیک)
چکیده
منطق اثباتپذیری گودل–لوب (GL) منطقی موجهاتی است که از یک سو نسبت به قابهای کریپکی متعدیِ معکوسخوشبنیاد کامل است و از سوی دیگر، بنا بر قضیهٔ سولووی، دقیقاً اصولی را دربارهٔ اثباتپذیری در PA به دست میدهد که خودِ PA آنها را ثابت میکند. در این سخنرانی به این پرسش میپردازیم که همتای نامتناهیِ GL چیست، یعنی وقتی زبان موجهاتی را با عطف و فصلهای شمارای نامتناهی غنی کنیم. نشان میدهیم که برخلاف حالت متناهی، حسابهای رشتهای معمول در اینجا کارساز نیستند و بهجای آن یک حساب رشتهایِ تودرتو با اثباتهای ناخوشبنیاد معرفی میکنیم که در آن هر شاخهٔ نامتناهیِ اثبات باید شامل بینهایت کاربرد تودرتو از قاعدهٔ ☐ باشد. نتیجهٔ اصلی این است که این حساب نسبت به مدلهای کریپکیِ متعدیِ معکوسخوشبنیاد صحیح و کامل است و قاعدهٔ برش در آن حذفپذیر است؛ در حالی که کاملبودنِ کریپکیِ دستگاه هیلبرتیِ متناظر همچنان پرسشی باز میماند.
در نهایت اشارهای به تعبیر اثباتپذیری در نظریهی مجموعههای کریپکی-پلاتک KP خواهیم کرد: نشان میدهیم که منطق اثباتپذیری برای گسترش مناسبی از KP زیرمنطقی از حساب رشتهای معرفی شده است.